*నాడు ఓటు హక్కు కోసం, నేడు ఓటు కాపాడు కోవడం కోసం పోరాటం*……
పరివర్తన అవాజ్ తెలుగు దిన పత్రిక సెప్టెంబర్ 28 ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు కేవలం ఒక గుర్తు కాదు… అది ప్రజల రాజకీయ అధికారానికి ప్రతీక.ఒకప్పుడు భారతదేశంలో ప్రతి మనిషికి ఓటు హక్కు ఉండాలనే డిమాండ్ కోసం పోరాటాలు జరిగాయి. సామ్రాజ్యవాద పాలనలో ఆస్తి ఉన్నవారికి, పన్నులు చెల్లించేవారికి, విద్యావంతులకు, కొన్ని ప్రత్యేక వర్గాలకు మాత్రమే పరిమితమైన ఓటు హక్కును ప్రజలందరికీ అందించాలనే డిమాండ్ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా ఎదిగింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆ హక్కును ప్రజాస్వామ్య భారతదేశానికి పునాదిగా చేశారుఈరోజు పరిస్థితి మరో ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తోంది.
“ఓటు కావాలి” అని పోరాడిన తరాల తరువాత, “మా ఓటును కాపాడండి” అని పోరాడాల్సిన పరిస్థితి ఎందుకు వచ్చింది?ఇదే నేటి ప్రజాస్వామ్యానికి ఎదురవుతున్న ప్రధాన ప్రశ్న?ఓటు హక్కు కోసం సాగిన చారిత్రక పోరాటం బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయులకు ఎన్నికల వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ అది సార్వత్రిక ఓటు హక్కుపై ఆధారపడలేదు. ఎన్నికలలో పాల్గొనే అర్హత పరిమిత వర్గాలకే ఉండేది. ఆస్తి, ఆదాయం, విద్య, ఉద్యోగం వంటి అర్హతలు ఓటు హక్కును నిర్ణయించేవి. ఎన్నికల చరిత్రపై ఎన్నికల కమిషన్ ప్రచురించిన పత్రాల ప్రకారం, స్వాతంత్ర్యం తరువాత రాజ్యాంగ సభ సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా ఎన్నికలు నిర్వహించాలని నిర్ణయించింది.
అది చిన్న నిర్ణయం కాదు.నిరక్షరాస్యత ఎక్కువగా ఉన్న దేశం, పేదరికంతో బాధపడుతున్న సమాజం,కుల–మత–ప్రాంత–భాషా వైవిధ్యాలతో కూడిన భారతదేశంలో ప్రతి వయోజనుడికి సమాన ఓటు హక్కు ఇవ్వడం ప్రపంచ ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలోనే ఒక మహత్తర ప్రయోగం.1951–52లో జరిగిన తొలి సాధారణ ఎన్నికలు ఆ నిర్ణయాన్ని ఆచరణలోకి తెచ్చాయి. ఎన్నికల కమిషన్ ప్రకారం, మొదటి సాధారణ ఎన్నికల్లో లోక్‌సభకు 489 స్థానాలకు ఎన్నికలు జరిగాయి.అప్పటి నుంచి భారత ప్రజాస్వామ్యం ఒక సూత్రాన్ని అంగీకరించింది:
ప్రజాస్వామ్యంలో మనిషి విలువ అతని ఆస్తితో కాదు – అతని ఓటుతో నిర్ణయించబడాలి.
ఓటు సమానత్వం – ప్రజాస్వామ్యానికి గుండె.ఒక పారిశ్రామికవేత్త ఓటు విలువ ఎంతో , ఒక కూలీ ఓటు విలువ కూడా అంతే.ఒక ధనవంతుడి ఓటు ఎంత విలువైనదో, ఒక పేద రైతు ఓటు కూడా అంతే విలువైనది.
ఒక ఉన్నత విద్యావంతుడి ఓటు ఎంత ముఖ్యమో, నిరక్షరాస్యుడి ఓటు కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.
ఇదే సార్వత్రిక ఓటు హక్కు సారాంశంరాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 326 ప్రకారం లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికలు వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా జరుగుతాయి. ఎన్నికల కమిషన్ కూడా దీనిని స్పష్టంగా పేర్కొంటోంది.అందువల్ల ఓటర్ల జాబితాలో ఒక అర్హుడైన పౌరుడి పేరు లేకపోవడం కేవలం పరిపాలనా తప్పిదంగా చూడలేం. అది జరిగే సందర్భంలో ఆ వ్యక్తి తన ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యానికి అడ్డంకిని ఎదుర్కొంటాడు.
అప్పట్లో ఓటు కోసం పోరాటం… ఇప్పుడు ఓటును రాక్షంచుకోవడం పోరాటం, నాడు “మాకు ఓటు హక్కు ఎందుకు లేదు?”నేడు “మా ఓటు హక్కు సురక్షితంగా ఉందా?”ఇది కాలం మార్పును మాత్రమే కాదు, ప్రజాస్వామ్యంపై ఉన్న కొత్త సవాళ్లను కూడా సూచిస్తోంది.ఓటరు జాబితాలో పేరు నమోదు కావడం, పేరు కొనసాగడం, తప్పులు సరిచేయడం, ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి మారినప్పుడు వివరాలు నవీకరించడం వంటి అంశాలు ఎన్నికల ప్రక్రియలో కీలకం. ఎన్నికల కమిషన్ ప్రస్తుతం ఓటర్లు తమ పేరును పరిశీలించడానికి, నమోదు/సవరణకు దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి, తమ దరఖాస్తు స్థితిని తెలుసుకోవడానికి సేవలను అందిస్తోంది. ఈ ప్రక్రియలలో ప్రజలకు అనుమానం కలిగే పరిస్థితి ఏర్పడితే, ఎన్నికల వ్యవస్థపై విశ్వాసం దెబ్బతినే అవకాశం ఉంటుంది.అందుకే ఎన్నికల నిర్వహణలో నిజాయితీ మాత్రమే కాదు – నిజాయితీ కనిపించేలా పారదర్శకత కూడా అవసరం.
SIR – ఓటర్ల జాబితాపై కొత్త చర్చ
ప్రస్తుతం Special Intensive Revision (SIR) పేరుతో ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమీక్ష దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయ, న్యాయ చర్చకు కారణమైంది. ఎన్నికల కమిషన్ వెబ్‌సైట్‌లో SIR-2026కు సంబంధించిన ఓటర్ల జాబితా శోధన సదుపాయాలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.
ఓటర్ల జాబితాను శుద్ధి చేయడం, నకిలీ లేదా అనర్హమైన నమోదులను తొలగించడం అనే లక్ష్యం పరిపాలనా దృష్టిలో చెప్పబడవచ్చు. కానీ అదే సమయంలో అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు పొరపాటున తొలగించబడకుండా చూడటం అత్యంత ముఖ్యమైన బాధ్యత. అందుకే ప్రజల కురుకునేది “నకిలీ ఓట్లను తొలగించండి – కానీ నిజమైన ఓటరును తొలగించకండి.”ఇది రాజకీయ పార్టీకి సంబంధించిన డిమాండ్ కాదు. ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియపై విశ్వాసానికి సంబంధించిన అంశం
ఎన్నికల కమిషన్ పాత్ర ఏమిటి?
భారత రాజ్యాంగం ఎన్నికల కమిషన్‌కు పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలపై పర్యవేక్షణ, దిశానిర్దేశం, నియంత్రణ బాధ్యతలను అప్పగించింది.
అందువల్ల ఎన్నికల కమిషన్ ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ విభాగం కాదు.
అది రాజ్యాంగ సంస్థ.దాని మీద అధికార పార్టీకి ఉన్న హక్కు ఎంతో, ప్రతిపక్షానికి కూడా అంతే.
దాని మీద పట్టణ ఓటరుకు ఉన్న హక్కు ఎంతో, గ్రామీణ ఓటరుకు కూడా అంతే.
దాని ముందు ధనవంతుడి ఓటు ఎంత ముఖ్యమో, పేదవాడి ఓటు కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.
అందుకే ఎన్నికల కమిషన్ తీసుకునే ప్రతి నిర్ణయం నిష్పాక్షికత, పారదర్శకత, చట్టబద్ధత, ప్రజా విశ్వాసం అనే నాలుగు ప్రమాణాల మీద నిలబడాలి.జ్ఞానేశ్ కుమార్ నాయకత్వంపై ఎందుకు ప్రశ్నలు వస్తున్నాయి సర్ పేరుతో 13కోట్ల మంది ఓటర్లు తమ ఓట్లను కోల్పోయారు దీనికి భాద్యులు ఎవరు?
ప్రస్తుత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ నాయకత్వంలో ఎన్నికల కమిషన్ తీసుకుంటున్న కొన్ని నిర్ణయాలే దీనికి మూలం. దీని పై ప్రతిపక్ష పార్టీలు, పౌర సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఓటర్ల జాబితా సవరణ, SIR ప్రక్రియ, నిర్ణయాల పారదర్శకత వంటి అంశాలపై వివాదం కొనసాగుతోంది.ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ప్రజాస్వామ్య సూత్రాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.
ఆరోపణలు వాస్తవాలుగా మారవు; కానీ ఆరోపణలకు సమాధానం ఇవ్వడం ఒక రాజ్యాంగ సంస్థపై ఉన్న ప్రజా బాధ్యతను బలపరుస్తుంది.ఎన్నికల కమిషన్ కూడా తన నిర్ణయాలు చట్టబద్ధమైనవని, SIR ప్రక్రియకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు సంస్థాగత ప్రక్రియలోనే తీసుకుంటున్నామని వివరిస్తోంది.
కాబట్టి పరిష్కారం పరస్పర ఆరోపణల్లో లేదు.ఎక్కువ పారదర్శకతలో ఉంది.
ఎక్కువ సమాచారం ప్రజల ముందు ఉంచడంలో ఉంది.ఎక్కువ న్యాయపరమైన పర్యవేక్షణలో ఉంది.ఎక్కువ ప్రజా విశ్వాసాన్ని నిర్మించడంలో ఉంది.
ఓటర్ల జాబితా ఎందుకు ఇంత కీలకం?
ఎన్నికల రోజున మనం పోలింగ్ కేంద్రానికి వెళ్లి ఓటు వేయాలంటే మొదటి అవసరం ఏమిటి?
ఓటర్ల జాబితాలో మన పేరు ఉండాలి.
EVM ఉందా లేదా అనేది తరువాతి విషయం.
పోలింగ్ బూత్ ఉందా లేదా అనేది తరువాతి విషయం.
మనకు ఓటు హక్కు ఉందని రాజ్యాంగం చెప్పడం మాత్రమే సరిపోదు.
ఆ హక్కు ఆచరణలో ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉండాలి.
అందుకే ఓటర్ల జాబితా ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రవేశ ద్వారం.
ఆ ద్వారం దగ్గరే ఒక అర్హుడైన పౌరుడు ఆపబడితే, అతని రాజ్యాంగ హక్కు ఆచరణలో బలహీనపడుతుంది.“ఓటు కాపాడండి” అంటే ఏమిటి?
ఓటును కాపాడడం అంటే కేవలం EVMను కాపాడడం కాదు.
ఓటును కాపాడడం అంటే – ప్రతి అర్హుడి పేరు ఓటర్ల జాబితాలో ఉండేలా చూడడం.
అనర్హమైన నమోదులను చట్టబద్ధమైన విధానంలో తొలగించడం.
పేరు తొలగించే ముందు తగిన నోటీసు, అభ్యంతరం, అప్పీల్ అవకాశాలు ఉండేలా చూడడం.
రాజకీయ పార్టీలకు సమాన సమాచారం అందించడం.
ఎన్నికల కమిషన్ నిర్ణయాలను ప్రజలకు వివరించడం.
ఎన్నికల ప్రక్రియపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని కాపాడడం.
ఎన్నికల సంస్థ రాజకీయ అధికారానికి అతీతంగా పనిచేస్తుందనే నమ్మకాన్ని నిలబెట్టడం.
అంటే ఓటును కాపాడటం అంటే ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడటం.
ఒకప్పుడు హక్కు కోసం పోరాటం – ఇప్పుడు హక్కు రక్షణ కోసం పోరాటం
స్వాతంత్ర్యానికి ముందు తరాలు ఇలా ప్రశ్నించాయి:
“ప్రజలకు పాలించే హక్కు ఎప్పుడు వస్తుంది?”
స్వాతంత్ర్యం తరువాత రాజ్యాంగం సమాధానం ఇచ్చింది:
“ప్రజలే సార్వభౌములు.”
అందుకే ఓటు హక్కు వచ్చింది.
ఇప్పుడు మన తరం అడగాల్సిన ప్రశ్న “ప్రజల సార్వభౌమాధికారం ఎన్నికల ప్రక్రియలో పూర్తిగా రక్షించబడుతున్నదా?”
ఇది అధికార పార్టీకి వ్యతిరేకమైన ప్రశ్న మాత్రమే కాదు.
ఇది ప్రతిపక్షానికి అనుకూలమైన ప్రశ్న మాత్రమే కాదు.
ఇది ప్రజాస్వామ్యానికి అనుకూలమైన ప్రశ్న.
ప్రజాస్వామ్యం ఐదేళ్లకు ఒక్కసారి వచ్చే పండుగ కాదు
ఎన్నికల సమయంలో ఓటు వేసి ఇంటికి వెళ్లిపోవడం మాత్రమే ప్రజాస్వామ్యం కాదు.
ఓటరు జాబితాను పరిశీలించడం కూడా ప్రజాస్వామ్యమే.
తన పేరు లేకపోతే ప్రశ్నించడం కూడా ప్రజాస్వామ్యమే.
ఎన్నికల కమిషన్‌ను ప్రశ్నించడం కూడా ప్రజాస్వామ్యమే.
ఎన్నికల కమిషన్‌కు తన నిర్ణయాలను వివరించాల్సిన బాధ్యత గుర్తు చేయడం కూడా ప్రజాస్వామ్యమే.
ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం ప్రజాస్వామ్యం.
ప్రతిపక్షాన్ని ప్రశ్నించడం కూడా ప్రజాస్వామ్యం.
అందుకే ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడే బాధ్యత ఒక పార్టీకి మాత్రమే కాదు—ప్రతి పౌరుడికీ ఉంది.ఒకప్పుడు మన తల్లిదండ్రుల తరం “ఓటు కావాలి” అని పోరాడింది.
అది హక్కు కోసం జరిగిన పోరాటం.
నేడు మన తరం “ఓటును కాపాడాలి” అని మాట్లాడుతోంది.
ఇది ఆ హక్కును రక్షించుకునే పోరాటం.
రెండింటి మధ్య ఒక గొప్ప చారిత్రక సంబంధం ఉంది.
ఓటు హక్కు సాధించడం ప్రజాస్వామ్య నిర్మాణం అయితే, ఆ ఓటు హక్కును కాపాడడం ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ.
ఎన్నికల కమిషన్‌పై ఎవరి రాజకీయ అభిప్రాయం ఏదైనా కావచ్చు. కానీ ఒక విషయంలో మాత్రం ప్రజాస్వామ్య సమాజం మొత్తం ఏకీభవించాల్సిన అవసరం ఉంది:
అర్హుడైన ప్రతి పౌరుడి ఓటు ఉండాలి.
ప్రతి ఓటుకు సమాన విలువ ఉండాలి.
ప్రతి ఓటరు తన ఓటు వేయగలగాలి.
ఎన్నికల ప్రక్రియపై ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండాలి.
ఎందుకంటే—నిన్న ఓటు హక్కు కోసం పోరాటం సాగింది…
నేడు ఓటు హక్కును కాపాడేందుకు పోరాటం సాగుతోంది.
“ఓటు రక్షణే ప్రజాస్వామ్య రక్షణ – ప్రజాస్వామ్య రక్షణే ప్రజల భవిష్యత్తుకు రక్షణ.”
వ్యాస కర్త
*మాలోతు సాగర్ సామాజిక వేత్త*
*సెల్ నెంబర్ 7013805411*
